Yazarlar:
Raşit ULUBEY
Emre ULUBEY
Yaklaşım / Haziran 2021 / Sayı: 342
I- GİRİŞ
15.04.2021 tarihli ve 7316 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 9. maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Ödenek ve gelirlere esas tutulacak günlük kazanç” başlıklı 17. maddesinde 22.04.2021 tarihinde yürürlüğe giren değişiklik yapılmıştır.
Bu makalemizde, bu değişikliğin neyi içerdiği, değişiklik öncesi ve değişiklik sonrası geçici iş göremezlik ödeneğinin nasıl etkilendiği ele alınıp, değerlendirilecektir.
II- KONU
A- 5510 SAYILI KANUNUN “GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ” BAŞLIKLI 18. MADDESİNDEKİ DÜZENLEME
5510 sayılı Kanun’un 18. maddesi gereğince; Yetkili hekim veya sağlık kurullarından istirahat raporu alan sigortalı çalışanların iş kazası veya meslek hastalığı durumunda geriye dönük bildirilmiş herhangi bir prim günü şartı aranmaksızın, doğum yapan sigortalı çalışanın doğumdan önceki, kadın veya erkek sigortalı çalışanların hastalanması halinde ise raporun başladığı tarihten önceki 1 (bir) yıl içinde en az 90 gün için kısa vadeli sigorta primi (iş kazası ve meslek hastalığı ile genel sağlık sigortası primi) bildirilmiş olması kaydıyla geçici iş göremezlik ödeneği ödenmektedir.
Geçici iş göremezlik ödeneği ödemesi, iş kazası veya meslek hastalığı durumunda her gün için, tekil gebelik halinde doğumdan önceki 8 (sekiz) hafta ile doğumdan sonraki 8 (sekiz) hafta için, çoğul gebelik halinde bu süreye 2 (iki) hafta ilave edilmek suretiyle her gün için, kadın veya erkek sigortalı çalışanların hastalanması halinde istirahat raporunun 3. (üçüncü) gününden başlamak üzere her gün için geçici iş göremezlik ödeneği ödenmektedir.
Geçici iş göremezlik ödeneği, iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı çalışan kadının analığı halinde yatarak tedavilerde 17. maddeye göre hesaplanacak ilgili sigortalı çalışanın günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisidir.
B- 5510 SAYILI KANUN’UN “ÖDENEK VE GELİRLERE ESAS TUTULACAK GÜNLÜK KAZANÇ” BAŞLIKLI 17. MADDESİNİN DEĞİŞMEDEN ÖNCEKİ VE SONRAKİ DÜZENLEME
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Ödenek ve gelirlere esas tutulacak günlük kazanç” başlıklı 17. maddesi 7316 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle değiştirilmeden önce;
“MADDE 17- İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde verilecek ödeneklerin veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç; iş kazasının veya doğumun olduğu tarihten, meslek hastalığı veya hastalık halinde ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki son üç ay içinde 80. maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır.
- maddenin birinci fıkrasının (a) bendi gereği sigortalı sayılanların ödenek veya gelire esas günlük kazançlarının hesabında:
- b) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan üç aylık dönemden önceki aylara ilişkin olanlar dikkate alınmaz.”şeklindeyken, 7316 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle yapılan değişiklik sonrasında;
“MADDE 17- İş kazası, meslek hastalığı, hastalık ve analık hallerinde verilecek ödeneklerin veya bağlanacak gelirlerin hesabına esas tutulacak günlük kazanç; iş kazasının olduğu, meslek hastalığında ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki son üç ay içinde; analık ve hastalık halinde ise iş göremezliğin başladığı tarihten önceki oniki aydaki 80. maddeye göre hesaplanacak prime esas kazançlar toplamının, bu kazançlara esas prim ödeme gün sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanır. Ancak, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki son bir yıl içerisinde 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olanlara hastalık ve analık halinde ödeneğe esas tutulacak günlük kazanç, iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının iki katını geçemez.
- maddenin birinci fıkrasının (a) bendi gereği sigortalı sayılanların ödenek veya gelire esas günlük kazançlarının hesabında:
- b) İdare veya yargı mercilerince verilen karar gereğince yapılan ücret, ikramiye, zam, tazminat ve bu mahiyetteki ödemelerden, ödenek ve gelirin hesabına esas alınan dönemden önceki aylara ilişkin olanlar dikkate alınmaz.”şeklinde değişmiştir.
Madde gerekçesine göre bu değişikliğin Geçici iş göremezlik ödeneği hesaplanırken, ödeneğe esas kazanç sigortalının son 3 aydaki ortalama kazancına göre belirlenmekte olduğu, sahte sigortalılık yapılarak ve ödeneğe esas kazanç ilgili üç aylık dönemde daha yüksek gösterilerek yüksek geçici iş göremezlik ödenekleri alınabilmekte bulunduğu, düzenlemeyle, hastalık ve analık sigortasından ödenecek olan geçici iş göremezlik ödeneğine esas günlük kazancın hesabında dikkate alınan üç aylık dönemin on iki aya çıkarılması ve belirli bir prim ödeme gün sayısı şartını sağlamayan sigortalılara ödenek tutarında üst limit belirlenmesi suretiyle fazla ödenek ödenmesinin engellenmesinin amaçlandığı gerekçesine dayandığı görülmektedir.
C- 22.04.2021 TARİHİ ÖNCESİNDE VE SONRASI SİGORTALI ÇALIŞANIN GEÇİCİ İŞ GÖREMEZLİK ÖDENEĞİ
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun “Ödenek ve gelirlere esas tutulacak günlük kazanç” başlıklı 17. maddesinde 7316 sayılı Kanun’un 9. maddesiyle yapılan değişiklik 22.04.2021 tarihinde yürürlüğe girdiğinden sigortalı çalışanın alabileceği geçici iş göremezlik ödeneği miktarına bu tarihten önce ve sonra olmak üzere örneklendirilecektir.
Prime esas kazançları brüt asgari ücret üzerinden prime tabi tutulan sigortalı çalışan 2021 yılı Nisan ayında ve 01-20 Nisan tarihlerinde 20 gün heyet raporu kullanması durumunda ayakta tedavide bu sigortalı çalışan 3. günden itibaren, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki 12 ayda son 3 aylık prime esas ortalama günlük brüt kazancının 2/3’ü oranında olmak üzere 3.577,50 x 3 = 10.732,50 / 90 = 119,25 / 3 X 2 = 79,50 TL günlük ve 18 gün için 79,50 x 18 = 1.431,00 TL geçici iş göremezlik ödeneği alması söz konusuydu. Yatarak tedavilerde aynı sigortalı çalışan için bu şekilde bulunan günlük prime esas kazancı olan 119,25 TL’nin 1/2’si oranında iş göremezlik ödeneği alabilmekteydi.
Aynı sigortalı çalışan 2021 Mayıs ayında 20 gün rapor heyet raporu kullanması durumunda ayakta tedavide bu sigortalı çalışan 3 üncü günden itibaren, iş göremezliğin başladığı tarihten önceki 12 aya ait prime esas ortalama günlük brüt kazancının 2/3’ü oranında olmak üzere [(3.577,50 x 4) + (2.943,00 x 8)] = 14.310 + 23.544 = 37.854 / 360 = 105,15 / 3 x 2 = 70,10 TL günlük ve 18 gün için 1.261,80 TL geçici iş göremezlik ödeneği alması söz konusudur. Yatarak tedavilerde aynı sigortalı çalışan için bu şekilde bulunan günlük prime esas kazancı olan 105,15 TL’nin 1/2’si oranında iş göremezlik ödeneği ödenebilecektir.
Şayet bahsi geçen sigortalı çalışan iş göremezliğin başladığı tarihten önceki son 1 (bir) yıl içinde 180 günden az kısa vadeli sigorta primi bildirilmiş olması halinde hastalık ve analık halinde ödeneğe esas tutulacak günlük kazanç, son 180 günde prime esas kazanç üst sınırı olan günlük asgari ücretin 7.5 katı (119,25 x 7.5 = 894,38 TL) üzerinden prim ödenmiş olsa dahi iş göremezliğin başladığı tarihteki günlük prime esas kazanç alt sınırının (2021 yılında 119,25 TL) iki katını (119,25 x 2 = 238,50 TL) geçemeyecek ve en fazla günlük 238,50 / 3 x 2 = 159,00 TL geçici iş göremezlik veya analık ödeneği ödenebilecektir.
III- SONUÇ
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 17. maddesinde 7316 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun’un 9. maddesiyle değişiklik yapılmış ve bu değişiklik 22.04.2021 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Böyle bir düzenlemenin, daha önce var olan düzenlemeyi herhangi bir şekilde suiistimal etmek suretiyle daha yüksek miktarlarda geçici iş göremezlik ödeneği alma yoluna giden olumsuz örnekler dikkate alınarak genele şamil olmak üzere yapıldığı düzenlemenin madde gerekçesinden anlaşılmaktadır.
Yapılan bu değişiklik, yukarıda etraflıca örnekleriyle açıklandığı üzere, iş kazası ve meslek hastalığı, hastalık ve sigortalı çalışan kadının analığı halinde yatarak tedavilerde 17. maddeye göre hesaplanacak ilgili sigortalı çalışanın günlük kazancının yarısı, ayaktan tedavilerde ise üçte ikisi oranında olmak üzere sigortalı çalışanlara ödenen geçici iş göremezlik ödeneklerinde sigortalı çalışanlar aleyhine sonuçlar doğurmuştur.
* İş, Sosyal Güvenlik ve İŞKUR Uzmanı
** Avukat