Raşit ULUBEY
İş, Sosyal Güvenlik ve İŞKUR Uzmanı
2021 YILINDA DEVAM EDEN İSTİHDAM PRİM DESTEĞİ, TEŞVİKİ, İNDİRİMİ-1
I- BAŞLANGIÇ :
Pandemi süreciyle birlikte 2020 yılında başlayan bazı sigorta prim destek, teşvik ve indirimleri, 2021 yılı Haziran ayı sonu itibariyle tamamlanırken, 2020 yılından önce başlamış olan bazı sigorta prim destek, teşvik ve indirimleri halen devam etmektedir.
Bu makalemizde en çok kullanılan 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 81/2 madde ve fıkra konusu ilave 6 puanlık indirim (46486, 56486, 66486), 4857 sayılı İş Kanununun 30 uncu maddesi konusu engelli destek ve teşviki (14857, 54857), 4447 sayılı İşsizlik Sigortası Kanununun Geçici 10 uncu maddesi konusu sigorta primi işveren desteği ve teşviki (06111), 4447 sayılı Kanunun Geçici 19 uncu maddesi konusu sigorta primi işçi ve işveren desteği ve teşviki (17103, 27103) ele alınıp, değerlendirilecektir.
II- KONU :
A-) 4447 sayılı Kanunun Geçici 19 uncu Maddesine Konu (17103, 27103) İstihdam Teşviki ve Desteği
İşçinin işe alındığı tarihten önceki bir takvim yılı içinde (Örnek; işçi 2021 yılının hangi gün ve ayında işe alınmış olursa olsun 2020 yılında) işyerince Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde emekli çalışanlar dahil yer alan ortalama sigortalı işçi sayısına ilave olarak 31.12.2022 tarihine kadar işe alınan ve istihdam edilen işçiler için diğer şartların sağlanması halinde işveren bu teşvikten yararlanabilmektedir.
Şu kadar ki, aranılan diğer şartlara sahip olan sigortalı işçiler, ortalama sigortalı işçi sayısına ilave olarak işe alınmasalar dahi, sonraki aylarda işyerinde çalışan sigortalı işçi sayısı ortalama sigortalı işçi sayısının üzerine çıktığı takdirde, bahse konu sigortalı işçilerden dolayı işyeri Geçici 19 uncu madde kapsamındaki destekten yararlanılabilmektedir.
01.01.2018 ila 31.12.2022 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun kapsamına alınan işyerleri ve daha önce tescil edildiği halde ortalama sigortalı sayısının hesaplandığı yılda sigortalı çalıştırılmaması nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumuna aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi vermeyen işyerleri, aranılan diğer şartları sağlamak kaydıyla, ilk defa sigortalı bildiriminde bulunulan aydan sonraki üçüncü aya ilişkin aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden itibaren bu destekten yararlandırılabilmektedir.
Ortalama sigortalı sayısının tespitine esas olan bir önceki takvim yılının bazı aylarında sigortalı işçi çalıştırılmamış olması halinde, ortalama sigortalı sayısı, bildirim yapılmış aylardaki toplam sigortalı işçi sayısının bildirim yapılmış ay sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanmaktadır.
1-) İşçi Açısından Aranılan Diğer Koşullar
1.1-) 01.01.2018 ila 31.12.2022 tarihleri arasında işe alınmış olması
Bu teşvik 01.01.2018 ila 31.12.2020 tarihleri arasında işe alınan ve istihdam edilen işçilere uygulanmakta iken, 7256 sayılı Kanunun 7 nci maddesiyle 31.12.2023 tarihine kadar verilen uzatma yetkisinin Cumhurbaşkanı tarafından 01.12.2020 tarihli ve 3248 sayılı kararla şimdilik 31.12.2022 tarihine kadar uzatılmasıyla bu tarihe (31.12.2022) kadar alınan ve istihdam edilen işçileri kapsamaktadır.
1.2-) Türkiye İş Kurumuna kayıtlı işsiz olması
İşe alınacak kişilerin işe başlatıldığı tarih itibariyle Türkiye İş Kurumuna kayıtlı işsiz olması teşvikten yararlanılmasının bir diğer koşulu olarak karşımıza çıkmaktadır. Diğer tüm şartlar sağlansa bile, bu şart sağlanmadan teşvikten yararlanılabilmesi mümkün değildir.
1.3-) İşe başladığı tarihten önceki 3 aylık sürede sigortalı olunmaması
Bu teşvikten yararlanılabilmesinin bir diğer koşulu işe başlatılacak kişinin isteğe bağlı sigortalılık hariç, işe başladığı tarihten önceki 3 (üç) aylık sürede toplam 10 günden fazla Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 4/1-a, b, c, Ek-6 ve Ek-9 uncu madde kapsamında sigortalı olmaması gerekir.
2-) İşyeri Açısından Aranılan Koşullar
2.1-) Özel sektör işyeri olması
Teşvikten yararlanacak işyerinin özel sektör işyeri olması arandığından, genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklar) ait işyerleri, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden yapılan alım ve yapım işleri ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunundan istisna olan alım ve yapım işlerine ilişkin işyerleri, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında teşvik hükümleri uygulanmamaktadır.
2.2-) Aylık prim ve hizmet belgesinin yasal süresi içinde verilmesi ve SGK’na borcun bulunmaması
Teşvikten yararlanacak işyerinin aylık prim ve hizmet belgesinin veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin yasal süresi içinde SGK’na verilmesi ve tahakkuk eden primlerin yasal süresi içinde ödenmesi, işverenin teşvikten yararlanacak işyeri için sigorta primi, işsizlik sigortası primi, gecikme cezası, gecikme zammı, idari para cezası borcunun bulunmaması, bulunması halinde Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükmünce veya yapılandırma kanunu uyarınca yapılandırılmış ya da taksitlendirilmiş olması icap etmektedir.
2.3-) Fiilen ve sigortalı çalıştırma
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca yapılan ve yapılmakta olan kontrol ve denetimlerde veya mahkeme kararıyla, çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği, diğer bir deyişle kayıt dışı çalıştırdığı veya bildirdiği sigortalıların fiilen çalışmadığı tespit edilen işverenler, Ek 14 üncü madde gereğince teşvik hükümlerinden 1 (bir) ay yararlanamamaktadır
3-) Teşvikten yararlanma süresi ve sağlanan prim desteği
Teşvikten yararlanma süresi genel olarak 12 aydır. 18-25 yaş aralığında işe alınan erkekler ile yaş sınıra bakılmaksızın kadın çalışanlar ve engelliler 18 ay süreyle teşvik hükümlerinden yararlanabilmektedir.
Destekten bir kez yararlanılmakta olup, destek süresini tamamlamadan işten ayrılan ve başka bir işyerinde çalışmaya başlayan işçi aranılan diğer şartları sağlaması halinde kalan süre kadar destekten yararlanmaya devam etmektedir.
Teşvikten yararlanacak işyerinin bilişim ve imalat sektöründe olması halinde teşvik kapsamındaki işçi için destekten yararlanılacak ayda bildirilen prime esas kazanç herhangi bir sınırlandırmaya tabi olmaksızın destek kapsamında olup, sigorta primi ile işsizlik sigortası priminin işçi ve işveren hisselerinin tamamı destek kapsamında karşılanmaktadır.
Şayet işyeri bilişim ve imalat sektörü dışında ise, günlük asgari ücret (2021 yılı için 119,25 TL) düzeyindeki prime esas kazanç üzerinden sigorta primi, işsizlik sigortası priminin işçi ve işveren hisseleri bu teşvik kapsamında karşılanmaktadır.
İşsizlik Sigortası Kanunu, Geçici 19 uncu maddesi kapsamındaki 17103 ve 27103 sayılı bu destek işsizlik sigortası fonunca finanse edilmektedir.
Geçici 19 uncu madde kapsamındaki bu destekten yararlanan işçiler için işveren aynı zamanda destekten yararlanılan sürede İşsizlik Sigortası Kanununun Geçici 21 inci maddesine konu olan ve asgari ücret düzeyiyle sınırlı bulunan işçi kazancı üzerinden hesaplanan gelir vergisinin asgari geçim indirimi dışında kalan kısmı ile hesaplanan damga vergisini ödememektedir. Geçici 19 uncu madde kapsamındaki teşvikten yararlanan işçinin aynı aylara ait gelir ve damga vergileri işsizlik sigortası fonunca finanse edilmektedir.
4-) Alt işvereni bulunan işyerlerinin durumu
Alt işvereni bulunan işyerleri, İşsizlik Sigortası Kanunu, Geçici 19 uncu maddesi kapsamındaki bu destekten yararlanılmasında asıl işverenin işe alınma tarihinden önceki bir takvim yılına ait çalışan sayısı ortalaması ile teşvikten yararlanılacak aydaki çalışan sayısı, asıl işveren için ayrı, alt işveren için ayrı olarak hesaplanmakta ve dikkate alınmakta olup, diğer bir anlatımla asıl işveren ve alt işveren sayıları birlikte dikkate alınmamaktadır.
B-) 4447 sayılı Kanunun Geçici 10 uncu Maddesine Konu (06111) İstihdam Teşviki ve Desteği
İşçinin işe alındığı tarihten önceki 6 (altı) aylık sürede Sosyal Güvenlik Kurumuna verilen aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde emekli çalışanlar dahil yer alan ortalama sigortalı işçi sayısına ilave olarak 31.12.2022 tarihine kadar işe alınan ve istihdam edilen işçiler için diğer şartların sağlanması halinde işveren bu teşvikten yararlanabilmektedir.
01.03.2011 ila 31.12.2022 tarihleri arasında 5510 sayılı Kanun kapsamına alınan işyerleri ve daha önce tescil edildiği halde ortalama sigortalı sayısının hesaplandığı yılda sigortalı çalıştırılmaması nedeniyle Sosyal Güvenlik Kurumuna aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesi vermeyen işyerleri, aranılan diğer şartları sağlamak kaydıyla, ilk defa sigortalı bildiriminde bulunulan aya ilişkin aylık prim ve hizmet belgesi veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden itibaren bu destekten yararlandırılabilmektedir. Bu teşvik bu yönüyle Geçici 19 uncu madde kapsamındaki teşvike göre farklılık göstermektedir.
Ortalama sigortalı sayısının tespitine esas olan bazı aylarda sigortalı işçi çalıştırılmamış olması halinde, ortalama sigortalı sayısı, bildirim yapılmış aylardaki toplam sigortalı işçi sayısının bildirim yapılmış ay sayısına bölünmesi suretiyle hesaplanmaktadır.
01.03.2011 ila 31.12.2015 tarihleri arasında uygulanmak üzere çıkmış olan bu Kanun, sondan bir önceki fıkrası gereği Bakanlar Kuruluna verilen yetki çerçevesinde önce 21.12.2015 tarih ve 2015/8321 sayılı Bakanlar Kurulu Kararıyla 31.12.2020 tarihine kadar, sonra 7256 sayılı Kanunun 6 ncı maddesiyle 31.12.2023 yılına kadar verilen uzatma yetkisinin Cumhurbaşkanı tarafından 01.12.2020 tarihli ve 3247 sayılı kararla şimdilik 31.12.2022 tarihine kadar uzatılmasıyla bu tarihe (31.12.2022) kadar alınan ve istihdam edilen işçileri kapsamak üzere süresi uzatılmıştır.
1-) Geçici 10 uncu Madde Kapsamındaki Teşvik İçin Aranılan Koşullar
1.1-) Sigortalı yönünden;
- a) 01.03.2011 ila 31.12.2022 tarihleri arasında işe alınmış olması,
- b) 18 yaşından büyük olması,
- c) İşe alındığı tarihten önceki 6 aylık dönemde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmiş olan aylık prim ve hizmet belgelerinde kayıtlı olmaması,
ç) Fiilen çalışması,
1.2-) İşyeri yönünden;
- a) Özel sektör işverenlerine ait olması,
- b) Sigortalının, ortalama sigortalı sayısına ilave olarak çalıştırılması (aranılan diğer şartlara sahip olan sigortalı işçiler, ortalama sigortalı işçi sayısına ilave olarak işe alınmasalar dahi, sonraki aylarda işyerinde çalışan sigortalı işçi sayısı ortalama sigortalı işçi sayısının üzerine çıktığı takdirde, bahse konu sigortalı işçilerden dolayı işyeri Geçici 10 uncu madde kapsamındaki destekten yararlanılabilmektedir),
- c) Yasal ödeme süresi geçmiş prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcunun bulunmaması,
ç) Aylık prim ve hizmet belgelerinin ve muhtasar ve prim hizmet beyannamelerinin yasal süresi içinde Sosyal Güvenlik Kurumuna verilmesi,
- d) Tahakkuk eden sigorta primlerinin yasal süresi içinde ödenmesi
şartlarının birlikte gerçekleşmiş olması gerekmektedir.
2-) Teşvikten Yararlanılma Süresi
a)18 yaşından büyük kadınlar ile 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük erkeklerden mesleki yeterlik belgesi sahibi olanların İŞKUR’a kayıtlı olmadan işe alınmaları durumunda 48 ay,
b)18 yaşından büyük kadınlar ile 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük erkeklerden mesleki yeterlik belgesi sahibi olanların İŞKUR’a kayıtlı işsizler arasından işe alınmaları durumunda 54 ay,
c)18 yaşından büyük kadınlar ile 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük erkeklerden mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretimi veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirenlerin İŞKUR’a kayıtlı olmadan işe alınmaları durumunda 36 ay,
ç)18 yaşından büyük kadınlar ile 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük erkeklerden mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretimi veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirenlerin İŞKUR’a kayıtlı işsizler arasından işe alınmaları durumunda 42 ay,
d)18 yaşından büyük kadınlar ile 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük erkeklerden mesleki yeterlik belgesi, mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretim veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirme belgesine sahip olmayanların İŞKUR’a kayıtlı olmadan işe alınmaları durumunda 24 ay,
e)18 yaşından büyük kadınlar ile 18 yaşından büyük ve 29 yaşından küçük erkeklerden mesleki yeterlik belgesi, mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretim veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirme belgesine sahip olmayanların İŞKUR’a kayıtlı işsizler arasından işe alınmaları durumunda 30 ay,
f)29 yaşından büyük erkeklerden mesleki yeterlik belgesi sahibi olanlar veya mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretimi veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirenlerin İŞKUR’a kayıtlı olmadan işe alınmaları durumunda 24 ay,
g)29 yaşından büyük erkeklerden mesleki yeterlik belgesi sahibi olanlar veya mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretimi veya Türkiye İş Kurumunca düzenlenen işgücü yetiştirme kurslarını bitirenlerin İŞKUR’a kayıtlı işsizler arasından işe alınmaları durumunda 30 ay,
ğ)İşverene bağlı işçi olarak çalışmakta iken 01.03.2011 tarihinden sonra mesleki yeterlik belgesi alanlar veya mesleki ve teknik eğitim veren orta veya yüksek öğretimi bitirenler 12 ay,
h)18 yaşından büyük kadın ve erkeklerden yukarıda belirtilenlerin hiçbirinden yararlanmayanların İŞKUR’a kayıtlı işsiz olarak işe alınmaları halinde 6 ay,
süreyle bu teşvikten yararlanabilmektedir.
İŞKUR’a kayıtlı işsiz olmak teşvikten yararlanmak için aranılan bir koşul olmayıp, daha uzun süre yararlanmak konusunda avantaj sağlayan pozitif bir husus olarak karşımıza çıkmaktadır.
Destekten bir kez yararlanılmakta olup, destek süresini tamamlamadan işten ayrılan ve başka bir işyerinde çalışmaya başlayan işçi aranılan diğer şartları sağlaması halinde kalan süre kadar destekten yararlanmaya devam etmektedir.
3-) İşyeri Açısından Aranılan Koşullar
3.1-) Özel sektör işyeri olması
Teşvikten yararlanacak işyerinin özel sektör işyeri olması arandığından, genel bütçeye dahil daireler, katma bütçeli idareler, döner sermayeler, fonlar, belediyeler, il özel idareleri, belediyeler ve il özel idareleri tarafından kurulan birlik ve işletmeler, sosyal güvenlik kurumları, bütçeden yardım alan kuruluşlar ile özel kanunla kurulmuş diğer kamu kurum, kurul, üst kurul ve kuruluşları, kamu iktisadi teşebbüsleri ve bunların bağlı ortaklıkları ile müessese ve işletmelerinde ve sermayesinin %50’sinden fazlası kamuya ait olan diğer ortaklıklar) ait işyerleri, 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu ve uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden yapılan alım ve yapım işleri ile 4734 sayılı Kamu İhale Kanunundan istisna olan alım ve yapım işlerine ilişkin işyerleri, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında teşvik hükümleri uygulanmamaktadır.
3.2-) Aylık prim ve hizmet belgesinin yasal süresi içinde verilmesi ve SGK’na borcun bulunmaması
Teşvikten yararlanacak işyerinin aylık prim ve hizmet belgesinin veya muhtasar ve prim hizmet beyannamesinin yasal süresi içinde SGK’na verilmesi ve tahakkuk eden primlerin yasal süresi içinde ödenmesi, işverenin teşvikten yararlanacak işyeri için sigorta primi, işsizlik sigortası primi, gecikme cezası, gecikme zammı, idari para cezası borcunun bulunmaması, bulunması halinde Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükmünce veya yapılandırma kanunu uyarınca yapılandırılmış ya da taksitlendirilmiş olması icap etmektedir.
3.3-) Fiilen ve sigortalı çalıştırma
Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu uyarınca yapılan ve yapılmakta olan kontrol ve denetimlerde veya mahkeme kararıyla, çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği, diğer bir deyişle kayıt dışı çalıştırdığı veya bildirdiği sigortalıların fiilen çalışmadığı tespit edilen işverenler, Geçici 10 uncu maddenin 8 inci fıkrasına göre 1 (bir) yıl süreyle bu destekten yararlanamayacak iken 23.02.2017 tarihli ve 6824 sayılı Kanunun 17 nci maddesiyle Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununa ilave edilen Ek 14 üncü maddeyle 1 (bir) yıllık süre 1 (bir) ay olarak yararlanılmayacağının 01.04.2017 tarihinden geçerli olmak üzere getirilmesiyle belirtilen tarihten (01.04.2017) bu yana bahsi geçen yararlanmama süresi 1 (bir) ay olarak uygulanmaktadır.
3-) Sağlanan prim desteği
Günlük asgari ücret (2021 yılı için 119,25 TL) düzeyindeki prime esas kazanç üzerinden sigorta primi işveren hissesi bu teşvik kapsamında karşılanmaktadır.
İşsizlik Sigortası Kanunu, Geçici 10 uncu madde kapsamındaki 06111 sayılı bu destek işsizlik sigortası fonunca finanse edilmektedir.
4-) Alt işvereni bulunan işyerlerinin durumu
Alt işvereni bulunan işyerleri, İşsizlik Sigortası Kanunu, Geçici 10 uncu maddesi kapsamındaki bu destekten yararlanılmasında asıl işveren ve alt işveren çalışan sayıları hem işe alınan tarihten önceki geçmiş 6 (altı) ay ortalamasında hem de teşvikten yararlanılacak aydaki çalışan sayısının tespitinde birlikte dikkate alınmaktadır.
5-) İşsizlik Sigortası Kanununun gerek Geçici 19 uncu madde kapsamındaki teşvikten ve gerekse Geçici 10 uncu madde kapsamındaki teşvikten yararlanılmasında Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanununun 81/1-(ı) maddesine ait %5 indirim için, 31.08.2021 tarihine kadar yalnızca teşvikten yararlanılacak işyerinin SGK’na borcunun bulunmaması aranırken 01.09.2021 tarihinden itibaren aynı işverene/işverenlere ait Türkiye genelindeki tüm işyerlerine ait borcunun bulunmaması aranacak, başka işyerlerinin borcunun bulunması halinde bahsi geçen iki teşvikten (Geçici Madde 19 ve Geçici Madde 10) %5 indirim olmaksızın yararlanılması söz konusu olacaktır. Kanuni düzenleme yerine idari işlemle gerçekleşmiş olan bu uygulama değişikliği sebebiyle 5 puanlık prim indirimi konusunda çok sayıda işverenin mağduriyet yaşayacağı izahtan varestedir. Yaşanacak mağduriyetlerin engellenmesi ve çözüme kavuşturulması adına gerekli desteği vermeye hazırız. Bize www.ulubeyhukuk.com adresinden ulaşabilirsiniz.
Makalemiz devam edecektir.
________________________
(*) Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı Emekli Başmüfettişi ve Emekli İŞKUR İstihdam Dairesi Başkanı