Yazarlar: Raşit ULUBEY*
Emre ULUBEY**
Yaklaşım / Eylül 2021 / Sayı: 345
I- GİRİŞ
15.05.2008 tarihli ve 5763 sayılı İş Kanunu ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun’un 24. maddesiyle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasına (ı) bendi olarak sigorta primi işveren hissesinden 5 puanlık indirim konusunda bir bent eklenmiştir. Bu bent 01.10.2008 tarihinde yürürlüğe girmiştir.
Bahsi geçen bent konusunda Sosyal Güvenlik Kurumu’nca ilk olarak 13.11.2008 tarihli ve 2008/93 sayılı uygulama Genelgesi çıkarılmıştır. Bu genelgeden bir yıl sonra ilk genelgede yer almayan hususlarla ilgili olarak 19.11.2009 tarihli ve 2009/139 sayılı bir Genelge daha çıkartılmıştır. 13.02.2011 tarih ve 6111 sayılı Kanunla söz konusu bentte [(5510/81-1(ı)] yapılan değişiklikler ve aynı Kanunla 4447 sayılı Kanun’a ilave edilen geçici 10. maddeyle getirilen ilave istihdam prim teşviki ile ilgili olarak 07.06.2011 tarih ve 2011/45 sayılı Genelge çıkarılmıştır. Sigorta primi işveren hissesinden 5 puanlık indirim konusunda Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından son olarak 19.07.2021 tarihli ve 2021/26 sayılı yeni bir genelge çıkarılmıştır. Ki, son genelge 01.10.2008 – 31.08.2021 tarihleri arasında yaklaşık 13 yıl aynı olan uygulama koşullarını 01.09.2021 tarihinden itibaren değiştirmektedir.
Bu makalemizde, 5 puanlık indirim konusundaki yasal düzenleme ve gerekçesi ile sözü edilen SGK uygulama genelgeleri ele alınıp, değerlendirilecektir.
II- KONU
A- 5763 SAYILI KANUN’UN 24. MADDE HÜKMÜ VE GEREKÇESİ
5763 sayılı Kanun’un TBMM’nde yapılan görüşmeleri sırasında verilen bir önergeyle 5510 sayılı Kanun’un birinci fıkrasının (ı) bendi gündeme gelmiştir. Verilen önergeye Sağlık, Aile, Çalışma ve Sosyal İşler Komisyonu adına Başkan Vekili ile Hükümet adına Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı katılmıştır. Önerge ve gerekçesi şöyledir;
“Madde 24- 31.05.2006 tarihli ve 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 81. maddesinin birinci fıkrasına aşağıdaki (ı) bendi eklenmiştir.
ı) Bu Kanun’un 4. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi kapsamındaki sigortalıları çalıştıran özel sektör işverenlerinin, bu maddesinin birinci fıkrasının (a) bendine göre malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinden, işveren hissesinin beş puanlık kısmına isabet eden tutar Hazine’ce karşılanır. İşveren hissesine ait primlerin Hazine’ce karşılanabilmesi için, işverenlerin; çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak bu Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet belgelerinin yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na vermeleri, sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazine’ce karşılanmayan işveren hissesine ait tutarı yasal süresinde ödemeleri, Sosyal Güvenlik Kurumu’na prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmaması şarttır. Ancak Kurum’a olan prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarını 21.07.1953 tarihli ve 6183 Amme Alacakların Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 48. maddesine göre tecil ve taksitlendiren işverenler ile 29.07.2003 tarihli ve 4958 sayılı Sosyal Güvenlik Prim Alacaklarının Yeniden Yapılandırılması ve Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanuna göre yapılandıran işverenler bu tecil ve taksitlendirme ile yapılandırmaları devam ettiği sürece bu fıkra hükmünden yararlandırılır. Bu fıkra hükümleri Kamu idareleri işyerleri ile bu Kanuna göre sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında uygulanmaz. Hazine’ce karşılanan prim tutarları gelir ve kurumlar vergisi uygulamalarında gider veya maliyet unsuru olarak dikkate alınmaz. Bu fıkrayla düzenlenen destek unsurundan diğer ilgili mevzuat uyarınca ayrıca yararlanmakta olan işverenler; aynı dönem için ve mükerrer olarak bu destek unsurundan yararlanamaz. Bu durumda, işverenlerin tercihleri dikkate alınmak suretiyle uygulama, destek unsurlarından sadece biriyle sınırlı olarak yapılır. Bu Kanun gereğince yapılan kontrol ve denetimlerde çalıştırdığı kişileri sigortalı olarak bildirmediği tespit edilen işverenler bir yıl süreyle bu fıkrayla sağlanan destek unsurlarından yararlanamaz. Bu fıkranın uygulanmasına ilişkin usul ve esaslar Maliye Bakanlığı ile Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ve Hazine Müsteşarlığı tarafından müştereken belirlenir.”,
“Madde ile getirilen düzenlemeyle prim oranlarında değişiklik yapıldığından, Tasarıda müstakil madde olarak yer alan düzenlemenin prim oranlarının belirlendiği 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesinin birinci fıkrasına yeni bir bent olarak eklenmesi ve maddede 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu’na yapılan atıfların 5510 sayılı Kanun’un ilgili maddelerine yapılması amacıyla düzenlemeye gidilmektedir.”
Yapılan oylamada önce önerge, sonrasında kabul edilen önerge doğrultusunda 24. madde oylamaya sunulmuş ve kabul edilmiştir.
TBMM Genel Kurulunda kabul edilen 5510 sayılı Kanun 81/1-(ı) madde bendine dikkat ettiğimizde; işverenlerin; çalıştırdıkları sigortalılarla ilgili olarak bu Kanun uyarınca aylık prim ve hizmet belgelerini yasal süresi içerisinde Sosyal Güvenlik Kurumu’na vermelerinin, sigortalıların tamamına ait sigorta primlerinin sigortalı hissesine isabet eden tutarı ile Hazine’ce karşılanmayan işveren hissesine ait tutarı yasal süresinde ödemelerinin, Sosyal Güvenlik Kurumu’na prim, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmamasının şart olduğu net ve açıktır. Dolayısıyla aynı işverene(lere) ait tüm işyerleri için borç bulunmamasının şart olduğunu ortaya koyan bir Kanun hükmü kabul edilen metinde bulunmamaktadır.
Kanun metninde 31.07.2008 tarih ve 5797 sayılı Kanun’un 2., 13.02.2011 tarihli ve 6111 sayılı Kanun’un 38., 21.05.2013 tarihli ve 6486 sayılı Kanun’un 5., 15.07.2016 tarihli ve 6728 sayılı Kanun’un 47., 02.12.2016 tarih ve 6764 sayılı Kanun’un 58., 17.01.2019 tarihli ve 7161 sayılı Kanun’un 41. maddeleriyle değişiklikler yapılmıştır, ancak bu değişiklikler yukarıda belirtilen kanun maddesi hükmünün uygulanmasını esaslı bir şekilde etkileyen değişiklik olarak ortaya çıkmadığı görülmektedir.
B- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NUN 13.11.2008 TARİH VE 2008/93 SAYILI İLK UYGULAMA GENELGESİ
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun bahsi geçen ilk uygulama genelgesinin 3.1. maddesinde; Malullük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primlerinin işveren hissesinin 5 (beş) puanlık kısmının Hazine’ce karşılanabilmesi için, işverenlerin, muaccel sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borçlarının bulunmaması gerektiği, işverenlerin muaccel borçlarının bulunup bulunmadığı hususunun ise, her bir işyeri bazında ayrı ayrı değerlendirileceği,
Buna göre, uygulamanın, işverenin Türkiye genelindeki tüm işyerleri bazında değil, sigorta prim indiriminden yararlanılacak işyeri bazında yapılacağı, kapsama giren bir işverenin aynı veya farklı Sosyal Güvenlik il/merkez müdürlüğünde işlem gören birden fazla işyeri dosyasının bulunması halinde, 5 (beş) puanlık prim indiriminden, muaccel sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmayan işyerlerinden dolayı yararlanılabileceği, buna karşın, muaccel sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunan işyerlerinden dolayı ise, (söz konusu borçlar ödenmediği sürece) bahse konu sigorta prim indiriminden yararlanılamayacağı düzenlenmiştir.
C- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NUN 19.11.2009 TARİH VE 2009/139 SAYILI İLK GENELGEYE EK UYGULAMA GENELGESİ
Sosyal Güvenlik Kurumunun bahsi geçen ilk uygulama genelgesine ek uygulama genelgesinde; Aynı işverenin aynı veya farklı ünite sınırları içinde birden fazla işyeri dosyasının mevcut olması halinde, hizmetleri veya kazançları Kuruma bildirilmemiş veya eksik bildirilmiş sigortalılar hangi işyerinde çalışmış ise, 5 (beş) puanlık prim indiriminden yalnızca bu işyerinin bir yıl süreyle yararlandırılmayacağı belirtilmiştir.
D- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NUN 07.061.2011 TARİH VE 2011/45 SAYILI İLK GENELGE’YE EK UYGULAMA GENELGESİ
Bu Genelgeyle, 5 puanlık prim indirimi yönüyle, 6111 sayılı Kanun’un 38. maddesiyle 5510 sayılı Kanun’un 81/1(ı) bendinde yapılan değişikleri (Ki bu değişiklikler; “Bu fıkra hükümleri Kamu idareleri işyerleri ile bu Kanuna göre sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında uygulanmaz.” cümlesi “Bu bent hükümleri; 21.04.2005 tarihli ve 5335 sayılı Kanun’un 30. maddesinin ikinci fıkrası kapsamına giren kurum ve kuruluşlara ait işyerleri ile 08.09.1983 tarihli ve 2886 sayılı Devlet İhale Kanunu’na, 04.01.2002 tarihli ve 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu’na ve uluslararası anlaşma hükümlerine istinaden yapılan alım ve yapım işleri ile 4734 sayılı Kanun’dan istisna olan alım ve yapım işlerine ilişkin işyerleri, sosyal güvenlik destek primine tabi çalışanlar ve yurt dışında çalışan sigortalılar hakkında uygulanmaz.” şeklinde, aynı bentte yer alan “Bu fıkrayla düzenlenen destek unsurundan diğer ilgili mevzuat uyarınca ayrıca yararlanmakta olan işverenler aynı dönem için ve mükerrer olarak bu destek unsurundan yararlanamaz. Bu durumda, işverenlerin tercihleri dikkate alınmak suretiyle uygulama, destek unsurlarından sadece biriyle sınırlı olarak yapılır.” cümleleri “Bu fıkra ve diğer ilgili mevzuatla sağlanan sigorta prim desteklerinin aynı dönem için birlikte uygulanması halinde, bu destek öncelikle uygulanır.” şeklinde değiştirilmesidir.) kapsayan düzenleme yapılmıştır.
E- SOSYAL GÜVENLİK KURUMU’NUN 19.07.2021 TARİH VE 2021/26 SAYILI SON UYGULAMA GENELGESİ
Bu yakın zamanda 5510 sayılı Kanun’un 81/1-(ı) madde bendinde esası etkiyebilecek herhangi bir değişiklik söz konusu olmadığı halde, Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 01.09.2021 tarihinden itibaren yürürlüğe girecek olan bahsi geçen son uygulama genelgesinde; İşverenin Sosyal Güvenlik Kurumu’na yasal ödeme süresi geçmiş borcunun bulunup bulunmadığı hususunun, Hazine ve Maliye Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı ile müştereken belirlenmesi suretiyle 01.09.2021 tarihinden (2021/Eylül ayından/döneminden) itibaren işverenin Türkiye genelindeki tüm işyerleri esas alınarak yapılacağı,
Buna göre, 5510 sayılı Kanun’un 81/1-(ı) madde bendi uyarınca 5 (beş) puanlık indirim uygulamasında işverenin Sosyal Güvenlik Kurumuna olan yasal ödeme süresi geçmiş sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ve bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu, 2021/Eylül ayına/dönemine ilişkin muhtasar ve prim hizmet beyannamesinden itibaren işyeri bazında değil, işverenin Türkiye genelindeki tüm işyerlerinin esas alınarak sorgulanacağı,
Bu durumda, 5 (beş) puanlık indirimden yararlanmak isteyen ve kapsama giren bir işverenin aynı veya farklı Sosyal Güvenlik il/merkez müdürlüğünde işlem gören birden fazla işyeri dosyasının bulunması halinde, işverenin Türkiye genelindeki tüm işyerlerinden kaynaklanan yasal ödeme süresi geçmiş sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcunun bulunmaması gerektiği, toplam 15 TL’nin altındaki borç asıllarının sorgulama sırasında dikkate alınmayacağı,
İşverenin Türkiye genelindeki işyerlerinden herhangi birinin yasal ödeme süresi geçmiş sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcunun bulunması halinde, yasal ödeme süresi geçmiş sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası ile bunlara ilişkin gecikme cezası ve gecikme zammı borcu bulunmayan işyerlerinden dolayı da 5 (beş) puanlık indirimden yararlanılamayacağı ve Türkiye genelindeki hiç bir işyerinden 5510 kanun türünü seçmesinin mümkün bulunmayacağı,
İlgili yapılandırma kanunları gereği yapılandırılmış veya 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un 48. maddesine istinaden tecil ve taksitlendirilmiş olan ve yapılandırma/taksitlendirme işlemleri devam eden borçların 5 (beş) puanlık indirimden yararlanmaya engel teşkil etmeyeceği,
Sorgulamanın gerçek kişi işverenlerde T.C. kimlik numarası, tüzel kişi işverenlerde ise vergi kimlik numarası esas alınmak suretiyle yapılacağı,
İşverenin, ortak, üst düzey yönetici ve işveren vekili olarak işlem gördüğü işyerleri ile işverenin gerçek kişi olması halinde kendi sigortalılığından kaynaklanan 5510/4-1-b (eski Bağ-Kur) kapsamındaki ve 5510/60-g (genel sağlık sigortası) kapsamındaki yasal ödeme süresi geçmiş prim borçlarının sorgulanmayacağı,
Yukarıda belirtilen nedenlerden 5 (beş) puanlık indirimden yararlanamayan işverenin aynı zamanda kalkınmada öncelikli 51 il ve 2 ilçede uygulanan 6 puanlık ilave indirimden de yararlanamayacağı, bunun yanında, 5 (beş) puanlık indirimden yararlanamayan işverenin 6111, 7103 vb. gibi diğer teşviklerden 5 (beş) puanlık indirim haricinde kalan kısmı için yararlanacakları hususunda uygulama yapılacağı,
düzenlenmiştir.
III- SONUÇ
01.10.2008 tarihinden 31.08.2021 tarihine kadar sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası, bunlara ilişkin gecikme zammı, gecikme cezası borcunun olup olmadığı sorgulaması yalnızca borcu bulunan işyeri için 5 (beş) puanlık indirimden yararlanmada esas alınırken, 5510 sayılı Kanun’un 81. maddesinde veya 81/1-(ı) bendinde değişikliği gerektirecek herhangi bir hüküm bulunmadığı veya yakın tarihte eklenmediği halde, 19.07.2021 tarihli ve 2021/26 sayılı SGK genelgenin çıkarılmasına konu olan idari bir işlemle 01.09.2021 tarihinden itibaren sigorta primi, işsizlik sigortası primi, idari para cezası, bunlara ilişkin gecikme zammı, gecikme cezası borcunun bulunup bulunmadığı uygulamasının aynı işverenin Türkiye genelinde tüm işyerleri için belirtilen borçlarının bulunmaması şeklinde uygulanacağı duyurulmuştur.
Kanuni düzenleme yerine idari işlemle gerçekleşmiş olan bu uygulama değişikliği sebebiyle 5 puanlık prim indirimi konusunda çok sayıda işverenin mağduriyet yaşayacağı izahtan varestedir. Yaşanacak mağduriyetlerin engellenmesi ve çözüme kavuşturulması adına gerekli desteği vermeye hazırız. Bize www.ulubeyhukuk.com adresinden ulaşabilirsiniz.